Chất tạo ngọt nhân tạo rất phổ biến, được xem như lựa chọn thay thế đường cho bệnh nhân đái tháo đường hoặc ăn kiêng giảm cân. Tuy nhiên, nhiều người chưa nhận biết các tác hại của các hoá chất này đối với sức khỏe.
Chất tạo ngọt nhân tạo là gì?
Chất tạo ngọt nhân tạo hay đường hóa học là chất không có trong tự nhiên, chủ yếu được tổng hợp từ các chất hữu cơ, vô cơ trong nhà máy: thường có vị ngọt rất cao so với đường kính saccharose (đường tự nhiên khai thác từ mía, củ cải đường) không chuyển hóa được, do đó không có giá trị dinh dưỡng; thường có mục đích sử dụng là tạo vị ngọt trong điều trị cho những người bệnh thừa cân hay đái tháo đường.
Chất tạo ngọt nhân tạo có an toàn không?
Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể thay đổi các quá trình trao đổi chất tại ruột. Chẳng hạn, saccharin được phát hiện làm thay đổi loại và chức năng của hệ lợi khuẩn trong ruột, aspartame làm giảm hoạt động của một loại enzyme đường ruột.
Nếu thường xuyên ăn nhiều đường hóa học, có thể gây suy giảm chức năng tiêu hóa, kích thích niêm mạc đường ruột, gây khó khăn cho sự hấp thụ chất dinh dưỡng, thậm chí có thể ảnh hưởng tới chức năng thận.
Nguy hiểm hơn, nếu sử dụng đường hóa học nhiều sẽ kìm hãm sự phát triển của trẻ, sinh ra nhiều bệnh tật hay gây suy dinh dưỡng, có thể khiến trí não phát triển không bình thường… Ngoài ra, chức năng thải độc của gan, thận ở trẻ đều bị kém đi nên các hóa chất này sẽ tích lũy lại. Ở trẻ em đường hóa học có thể cản trở khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng khiến trẻ chậm lớn, biếng ăn.
Xem thêm: Ăn nhiều đường ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
Chất tạo ngọt nhân tạo
Một số chất ngọt nhân tạo có thể tác động não bộ làm thay đổi nhận thức vị giác và mất cân bằng trong sản xuất nội tiết tố.
Chất tạo ngọt có thể làm giảm khả năng kiểm soát mức tiêu thụ năng lượng, càng làm gia tăng rối loạn chuyển hoá. Nhiều người nghĩ rằng uống thức uống ăn kiêng nhiều lần một tuần vẫn tốt hơn nhiều so với uống một lần loại có đường, nên ăn uống thỏa mái các sản phẩm sử dụng chất ngọt thay thế đường như các loại thức uống, salad, bánh quy, sữa chua.
Các chất ngọt nhân tạo thường được xem là một chất thay thế an toàn cho đường, nhưng trái lại nhiều bằng chứng trên thực tế cho thấy việc sử dụng quá mức lại liên quan đến nguy cơ cao mắc hội chứng chuyển hóa trong đó gồm đái tháo đường type 2.
Một số chất tạo ngọt an toàn cho sức khỏe
1. Chất tạo ngọt Stevia
Stevia là loại chất tạo ngọt năng lượng thấp rất phổ biến. Nó được chiết xuất từ lá của cây được gọi là Stevia rebaudiana. Cây này được trồng nhằm lấy vị ngọt và và làm thuốc trong nhiều thế kỷ ở Nam Mỹ. Có nhiều hợp chất ngọt được tìm thấy trong lá Stevia, các chất chính là Stevioside và Rebaudioside. Cả hai loại này ngọt gấp hàng trăm lần đường, tính theo g/g.
Stevia rất ngọt nhưng hầu như không sinh năng lượng. Đã có vài nghiên cứu trên người cho thấy Stevia mang lại nhiều lợi ích cho sức khoẻ (link to 2.c.9). Khi huyết áp tăng cao, Stevia có thể làm giảm huyết áp khoảng 6 – 14%. Tuy nhiên, nó không gây ảnh hưởng khi huyết áp ở mức bình thường hoặc tăng nhẹ.
Stevia cũng cho thấy làm giảm chỉ số đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường. Những thí nghiệm trên chuột cho thấy Stevia có thể cải thiện độ nhạy insulin, làm giảm cholesterol LDL bị oxi hoá và làm giảm mảng bám tích tụ trong động mạch.
2. Chất tạo ngọt Erythritol
Erythritol là một loạt chất tạo ngọt ít năng lượng khác. Nó là một loại alcohol của đường được tìm thấy trong tự nhiên ở một số trái cây, nhưng nếu bạn mua erythritol dạng bột thì gần như nó được sản xuất bằng quy trình công nghiệp. Chất tạo ngọt này chứa 0,24 calo/g, khoảng 6% calo của đường tinh luyện với độ ngọt khoảng 70%. Vị của Erythritol khá giống đường mía, mặt dù nó có thể có hậu vị nhẹ.
Erythritol không làm tăng lượng đường huyết hoặc insulin và không có ảnh hưởng lên các dấu hiệu sinh học như cholesterol hay triglyceride. Nó hấp thụ vào cơ thể từ ruột, nhưng cuối cùng được bài tiết từ thận.
Các nghiên cứu cho thấy erythritol rất an toàn. Tuy nhiên, giống như các hợp chất alcohol của đường khác, nó có thể gây một số vấn đề về tiêu hoá nếu như bạn ăn một lúc quá nhiều.
3. Chất tạo ngọt Xylitol
Xylitol là loại alcohol của đường có độ ngọt tương tự như đường mía. Nó chứa 2,4 calo/g, tương đương với 2/3 giá trị năng lượng của đường mía.
Xylitol có nhiều ích lợi cho sức khỏe của răng, làm giảm nguy cơ sâu răng. Nó cũng có thể cải thiện mật độ xương, giúp ngăn ngừa chứng loãng xương. Xylitol không làm tăng chỉ số huyết áp và insulin. Tuy nhiên, giống như các loại alcohol khác của đường, nó có thể gây các tác dụng phụ cho tiêu hoá nếu dùng ở liều cao.
4. Yacon Syrup
Yacon syrup được sản xuất từ củ của cây Yacon, loại cây này sinh trưởng tự nhiên ở vùng Andes, Nam Mỹ. Chất tạo ngọt này gần đây trở nên phổ biến nhờ tác dụng làm giảm cân. Bởi vì có một nghiên cứu cho thấy rằng nó gây ra sự giảm cân đáng kể ở những phụ nữ quá khổ.
Nó có hàm lượng fructooligosaccharide cao, chất này có chức năng như chất xơ hoà tan là thức ăn cho vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Yacon syrup có thể giúp chống táo bón và nó có nhiều lợi ích khác nhờ vào lượng xơ hòa tan cao. Không nên ăn quá nhiều đường này một lúc vì nó có thể gây các vấn đề về tiêu hóa.
Ăn quá nhiều chất tạo ngọt rất không tốt cho sức khỏe con người cho dù nó có tốt tới đâu. Chính vì vậy hãy sử dụng một lượng đường vừa đủ để đảm bảo sức khỏe.
Xem thêm: Lời khuyên về chế độ dinh dưỡng từ các chuyên gia dinh dưỡng